Hvað er misophonia?

Misophonia er skert þol fyrir ákveðnum hljóðum eða áreiti sem tengist þeim. Hljóð sem flestir taka varla eftir vekja sterk og ósjálfráð viðbrögð: reiði, pirring, viðbjóð eða kvíða.

Nafnið

Orðið er myndað úr grísku og þýðir bókstaflega „hatur á hljóði“. Vísindamennirnir Pawel og Margaret Jastreboff settu hugtakið fram árið 2001. Á íslensku hefur misophonia verið kölluð bæði hljóðóbeit og hljóðóþol. Athugaðu að orðið hljóðóþol er líka notað um hyperacusis, sem er annað ástand (sjá samanburð hér að neðan).

Árið 2022 birti hópur alþjóðlegra sérfræðinga úr ólíkum fræðigreinum fyrstu sameiginlegu skilgreininguna á misophoniu. Lýsingin á þessari síðu byggir að mestu á henni.

Algeng kveikjuhljóð

Hljóðin sem kveikja viðbrögð eru oft endurtekin og koma oftast frá öðru fólki, sérstaklega frá mannslíkamanum. Eigin hljóð vekja yfirleitt ekki sömu viðbrögð.

MunnhljóðTyggja, smjatta, sötra, kyngja, ræskja sig, hósta
Nefhljóð og andardrátturÞungur andardráttur, sog upp í nefið
Endurtekin hljóð frá fólkiPennasmellir, lyklaborð, bank með fingrum eða fótum, dragandi fótatak
Hlutir og dýrTif í klukku, hljóð frá dýrum
Það sem maður sérFótur sem dillar, fólk að smella fingrum, að horfa á einhvern borða

Sjónrænar kveikjur eru stundum kallaðar misokinesia, eða óbeit á hreyfingu. Margir með misophoniu bregðast líka við endurteknum hreyfingum.

Hvernig lýsa viðbrögðin sér?

Aðstæður skipta máli. Viðbrögðin geta verið misjafnlega sterk eftir því hver gefur hljóðið frá sér, hvort maður hefur einhverja stjórn á aðstæðum og hvernig manni líður fyrir. Það er algengt að hljóð frá nánustu fjölskyldu séu erfiðust.

Sumir átta sig á að viðbrögð þeirra eru meiri en tilefni er til, en það á ekki við um alla. Hvort sem er, þá eru viðbrögðin ósjálfráð og ekki eitthvað sem fólk velur.

Hvenær byrjar hún?

Einkennin koma yfirleitt fyrst fram í barnæsku eða snemma á unglingsárum. Ekki er vitað nákvæmlega á hvaða aldri, og það er enn verið að rannsaka.

Misophonia og hyperacusis

Þessu tvennu er oft ruglað saman, enda geta viðbrögðin litið svipað út. Munurinn liggur í því hvað veldur þeim.

MisophoniaHyperacusis
Hvað veldurÁkveðin hljóð og mynstur, óháð styrkHljóðstyrkur, flest hljóð virðast of há
Dæmigerð upplifunReiði, viðbjóður, kvíðiÓþægindi og stundum sársauki í eyrum
Lægri hljóðstyrkurHjálpar oft lítiðHjálpar

Fólk getur verið með bæði misophoniu og hyperacusis, og líka eyrnasuð (tinnitus). Heyrnin sjálf er oft eðlileg.

Fylgir henni annað?

Misophonia getur komið fram ein og sér eða með öðru, til dæmis kvíða, þunglyndi, áráttu- og þráhyggjuröskun, áfallastreitu, ADHD eða einhverfu. Hún er þó ekki talin hluti af neinu þessara og á ekki að skýrast betur af öðru ástandi.

Áhrifin á daglegt líf geta verið allt frá vægum yfir í mikil: erfiðleikar við einbeitingu í skóla eða vinnu, spenna í samböndum og að fólk dragi sig út úr félagslífi. Máltíðir eru algengt dæmi, því þær eru bæði daglegar og félagslegar.

Hversu algeng er hún?

Tölur um algengi eru mjög ólíkar milli rannsókna, meðal annars vegna þess að notaðir eru ólíkir spurningalistar og mörk. Nokkrar stórar rannsóknir á almennu þýði:

Hvort sem rétta talan er nær 5% eða 18%, er ljóst að misophonia er langt frá því að vera sjaldgæf.

Hvað veldur misophoniu?

Orsakirnar eru ekki að fullu þekktar, en heilarannsóknir hafa gefið vísbendingar:

Þetta styður það sem fólk með misophoniu hefur lengi sagt: viðbrögðin eru ekki spurning um viljastyrk eða skapgerð.

Misophonia er enn ekki skráð sem sjúkdómsgreining í opinberum greiningarkerfum. Ef einkennin hafa mikil áhrif á líf þitt er samt full ástæða til að leita aðstoðar. Sjá Bjargráð og meðferð.